कोल्हवीमा क्यान्सर सचेतना अभियान प्रभावकारी
बारा – कोल्हवी नगरपालिकामा स्तन तथा पाठेघरमुख क्यान्सरजस्ता महिलासँग प्रत्यक्ष जोडिएका गम्भीर स्वास्थ्य समस्याबारे सचेतना अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यले सञ्चालन गरिएको विशेष स्वास्थ्य–अभियान उल्लेख्य सहभागीसहित सम्पन्न भएको छ। ब्लड डोनर्स एसोसिएशन नेपाल, बारा शाखा र तमामगढी हस्पिटल प्रा.लि.को संयुक्त आयोजनामा गरिएको यस कार्यक्रमले स्थानीय महिलालाई क्यान्सर पहिचान, जोखिम, रोकथाम र नियमित स्वास्थ्य जाँचको महत्त्वबारे विस्तृत र व्यवहारिक जानकारी दिएको छ।
कार्यक्रमको अध्यक्षता तमामगढी हस्पिटलका संचालक छोटेलाल चौधरीले गरेका थिए। प्रमुख अतिथिका रूपमा कोल्हवी नगरपालिकाकी उप–प्रमुख लक्ष्मी कुमारी चौधरी उपस्थित थिइन् भने नेपाल अर्बुद रोग निवारण संस्थाकी केन्द्रीय उपाध्यक्ष कोपिला जोशी विशिष्ट अतिथिको रूपमा सहभागी थिइन्। महिला स्वास्थ्यसँग प्रत्यक्ष सम्बद्ध विषय भएकाले कार्यक्रम प्रारम्भदेखि नै सहभागीको उत्साहजनक उपस्थिति देखिन्थ्यो।
कार्यक्रमको मुख्य प्रस्तुति स्त्री रोग तथा क्यान्सर विशेषज्ञ डा. मन्जु कुमारी रायले दिएकी थिइन्। उनले प्रारम्भमै महिलाका बीच सर्वाधिक देखिने स्तन क्यान्सर र पाठेघरमुख क्यान्सर कसरी सुरु हुन्छ, प्रारम्भिक लक्षण के–के हुन सक्छन् र कहिलेकाहीँ कुनै लक्षण नदेखिए पनि गम्भीर जोखिम लुकेर बस्न सक्छ भन्ने विषय अत्यन्तै सरल भाषामा व्याख्या गरिन्। उनले महिलालाई आफ्नै शरीरमा देखिने साना–साना परिवर्तनलाई सामान्य नठान्न आग्रह गर्दै नियमित जाँच मात्र क्यान्सर रोकथामको सबैभन्दा ठूलो हतियार भएको स्पष्ट पारिन्।
स्तन क्यान्सरका विषयमा डा. रायले महिलाहरूलाई घरमै बसेर गर्न सकिने ‘Self Breast Examination’ विधि हात–हातले प्रदर्शन गरी सिकाइन्। शरीरका विभिन्न भागमा कसरी स्पर्श परीक्षण गर्ने, कस्ता गाठा वा सतह परिवर्तन खतराको सूचक हुन सक्छन्, र महिनावारी चक्रको कुन दिन यस्तो परीक्षण उपयुक्त हुन्छ भन्ने विषय प्रस्ट रूपमा बुझाइयो। महिलाले रुचिपूर्वक सहभागी भएर सो विधि प्रत्यक्ष सिकेका थिए। त्यस्तै पाठेघरमुख क्यान्सरबारे उनले HPV भाइरस कसरी संक्रमण फैलिन्छ, को उमेरका महिलामा बढी जोखिम हुन्छ र Pap smear तथा VIA test किन अनिवार्य जाँच मानिन्छ भन्ने विषयमा विस्तृत प्रष्ट पारिन्। उनले विशेषगरी “यो क्यान्सर समयमै पत्ता लागे पूर्ण रूपमा निको हुन्छ” भन्ने तथ्यलाई बारम्बार जोड दिँदै महिलाहरूलाई वर्षमा एकपटक अनिवार्य परीक्षण गर्न प्रोत्साहित गरिन्।
कार्यक्रममा सहभागी महिलाले आफ्नो दैनिक जीवनमा भइरहेका स्वास्थ्य समस्या र शंकाहरू खुलेर राख्न पाएका थिए। यौन स्वास्थ्य, गर्भाशय झर्ने समस्या, पेटको तल्लो भागमा देखिने समस्या, स्तनमा हुने गाठा र ट्युमरबीचको फरक, तथा क्यान्सर परीक्षण कहिले–कति पटक गर्नुपर्छ भन्ने विषयमा सहभागीहरूले सोधेका प्रश्नहरूको डा. रायले विस्तृत रूपमा उत्तर दिइन्। कार्यक्रमको यो अन्तरक्रियात्मक सत्रले सहभागीमध्ये धेरै महिलालाई आफूले पहिलेदेखि सोचिरहेका तर सोध्न सकेका थिएनन् भन्ने जिज्ञासामा स्पष्टता ल्याएको थियो।
कार्यक्रममा स्थानीय तह, सुरक्षाप्रहरी, सहकारी, महिला समूह र व्यवसायीहरूको उल्लेखनीय उपस्थिति थियो। प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत रमेश श्रेष्ठ, स्वास्थ्य शाखा प्रमुख मनोज चौधरी, वडा नं. १ का वडाध्यक्ष राजहरण चौधरी, नगर उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष राम प्रसाद प्रसाईं लगायत बिबेक चौधरी, राजु घोरसाइने, रमेश सुनार, कालिका विक, सीता पौडेल, हरिमाया अधिकारी, ग्लोबल बहुउद्देश्यीय सहकारीका प्रतिनिधि, ईलाका प्रहरी कार्यालयका रञ्जन मिश्र, शसस्त्र प्रहरी प्रमुख असिम चौधरी, हरिनारायण चौधरी, एनआईसी एशियाका शाखा प्रमुख किरण जोशी, श्यामकृष्ण नेपाल, प्रविण आचार्य र रामु खनालको सक्रिय सहभागिताले कार्यक्रमलाई अझ प्रभावकारी बनाएको थियो। सुरक्षानिकायदेखि सहकारी संस्थासम्म सबै तहका व्यक्तिहरू उपस्थित हुनु, क्यान्सर जागरण अब समुदायकै सामूहिक जिम्मेवारीको रूपमा विकसित हुँदै गएको संकेत मानिएको छ।
अध्यक्ष छोटेलाल चौधरीले तमामगढी हस्पिटललाई स्वास्थ्य चेतना र सामाजिक अभियानको केन्द्रका रूपमा अवस्थित गराउन निरन्तर कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे। प्रमुख अतिथि उप–प्रमुख लक्ष्मी चौधरीले कोल्हवी नगरपालिका महिला स्वास्थ्यलाई उच्च प्राथमिकतामा राखेको उल्लेख गर्दै क्यान्सरजस्ता संवेदनशील विषयमा यति व्यापक सहभागिता हुनु स्वयं सकारात्मक परिवर्तनको संकेत भएको बताइन्। विशिष्ट अतिथि कोपिला जोशीले अर्बुद निवारण संस्थाले देशभर क्यान्सरबारे सूचना, जाँच र परामर्शको पहुँच विस्तार गरी जनस्तरमा स्वास्थ्य सचेतना बढाउने अभियानलाई सुदृढ बनाइरहेको जानकारी दिइन्।
स्थानीयस्तरमा महिला स्वास्थ्यका लागि काम गरिरहेका विभिन्न निकायको सहकार्य पनि कार्यक्रमभर स्पष्ट देखियो। उद्यमशील युवा तथा दुग्ध कृषि सहकारी संस्था लि. र कालिका सुनचाँदी पसलले कार्यक्रम सफल बनाउन सहयोग गरेका थिए। सहभागीहरूले आफूले कार्यक्रमबाट प्राप्त ज्ञानले अब आफ्नो मात्र नभई घरपरिवारका सदस्यहरूलाई पनि स्वास्थ्य परीक्षणबारे प्रोत्साहित गर्ने बताए।
समग्रमा, स्तन तथा पाठेघरमुख क्यान्सरबारे आयोजित यो सचेतनामूलक अभियानले महिलाले सामान्य बुझ्ने तर गम्भीर स्वास्थ्य समस्यासँग सम्बन्धित विषयलाई स्पष्ट, व्यावहारिक र वैज्ञानिक ढंगले व्याख्या गरेको छ। कार्यक्रमले महिला स्वास्थ्यप्रति समुदायलाई थप सजग बनाएको र आगामी दिनमा नियमित स्वास्थ्य परीक्षणलाई जीवनशैलीका रूपमा अपनाउन प्रेरित गरेको आयोजक संस्थाले जनाएको छ।
