मल वितरणमा परोपकारको उदाहरण, अरू डिलरमाथि किसानको गुनासो : जय गुरुदेव र कृष्ण खाद्य तथा बीउ भण्डारको भूमिकामाथि प्रश्न

विशेष रिपोर्ट | बारा

मुख्य बालीनाली सप्रिने तथा गोडमेल गर्ने समयमा रासायनिक मलको अभाव झेलिरहेका बाराका किसानका लागि कोल्हवी नगरपालिका–५ बोधवनस्थित श्री परोपकार कृषि सहकारी संस्था लि. ले गरेको मल वितरणले राहत दिएको छ। सहकारीले मौज्दातमा रहेको युरिया र डीएपीसमेत पारदर्शी रूपमा किसानलाई वितरण गरेपछि स्थानीय किसानले यसको प्रशंसा गरेका छन्।

तर, सोही क्षेत्रमा रहेका अन्य कृषि डिलर तथा सहकारीको मल वितरण प्रक्रियालाई लिएर भने किसान तथा स्थानीयस्तरबाट गुनासो आएको छ। स्थानीयका अनुसार जय गुरुदेव कृषि सहकारी तथा कृष्ण खाद्य तथा बीउ भण्डार लगायतका डिलरबाट मल लिन जाँदा किसानले समस्या तथा सास्ती भोग्नुपरेको गुनासो गरेका छन्।

यद्यपि, सम्बन्धित डिलरहरूको पक्ष र उनीहरूसँग रहेको वास्तविक मल मौज्दातबारे आधिकारिक विवरण सार्वजनिक भइसकेको छैन। त्यसैले किसानका गुनासोमाथि सम्बन्धित निकायले स्थलगत अनुगमन गरी वास्तविकता सार्वजनिक गर्नुपर्ने देखिन्छ।

स्टक रहेको मलसमेत किसानलाई बाँड्यो परोपकारले

परोपकार कृषि सहकारीका अनुसार नियमित कोटाअनुसार प्राप्त मल वितरण गरिसकेपछि पनि गोदाममा केही परिमाणमा युरिया र डीएपी बाँकी रहेको थियो। किसानलाई मलको आवश्यकता परेको समयमा उक्त मौज्दातलाई लुकाएर नराखी पुनः सूचना जारी गरेर वितरण गरिएको सहकारीले जनाएको छ।

शनिबार बिहान ७ बजेदेखि सुरु भएको वितरणमा किसानलाई आवश्यक कागजातसहित बोलाइएको थियो। सहकारीले प्रत्येक किसानलाई १०–१० किलोका दरले युरिया र डीएपी वितरण गरेको जनाएको छ।

वितरणलाई व्यवस्थित बनाउन रासायनिक मल कार्ड, मल बोक्ने बोरा तथा खुद्रा रकम लिएर आउन किसानलाई आग्रह गरिएको थियो। सोहीअनुसार वितरण कार्य शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न भएको सहकारीको भनाइ छ।

‘मलका लागि धाउँदा समस्या हुन्छ’

स्थानीय किसानका अनुसार अहिले गोडमेल तथा बालीमा मल हाल्ने समय भएकाले युरिया र डीएपीको माग अत्यधिक छ। तर, मागअनुसार मल सहज रूपमा नपाउँदा किसानहरू विभिन्न डिलर तथा सहकारी धाउन बाध्य छन्।

स्थानीयको गुनासोअनुसार जय गुरुदेव कृषि सहकारी र कृष्ण खाद्य तथा बीउ भण्डारलगायतका स्थानमा मल लिन जाँदा किसानले सहज सेवा नपाएको बताउने गरेका छन्।

एक स्थानीय किसानले भने, “मल चाहिने समयमा किसानलाई सहज रूपमा मल उपलब्ध हुनुपर्छ। को कहाँ कति मल छ भन्ने जानकारीसमेत स्पष्ट नहुँदा किसान झन् अन्योलमा पर्ने गरेका छन्।”

परोपकारको वितरणले उठायो पारदर्शिताको प्रश्न

एउटै क्षेत्रमा एउटा सहकारीले आफ्नो मौज्दातमा रहेको मलसमेत सार्वजनिक रूपमा वितरण गरिरहेको अवस्थामा अन्य डिलर तथा सहकारीको मौज्दात र वितरण प्रणालीबारे प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक भएको स्थानीयको भनाइ छ।

कुन डिलरले कति युरिया र डीएपी प्राप्त गर्‍यो, कति वितरण भयो, कति मौज्दात बाँकी छ र कति किसानले मल पाए भन्ने विवरण सम्बन्धित निकायले सार्वजनिक गर्नुपर्ने मागसमेत उठेको छ।

सरकारबाट अनुदान प्राप्त मल किसानकै लागि वितरण हुने भएकाले यसको वितरणमा कुनै प्रकारको लापरबाही, कृत्रिम अभाव वा किसानलाई अनावश्यक सास्ती दिने अवस्था भए सम्बन्धित निकायले छानबिन गर्नुपर्ने देखिन्छ।

कृषि शाखा र नगरपालिकाको अनुगमन कहाँ?

मल वितरणमा किसानले गुनासो गरिरहँदा सम्बन्धित स्थानीय तहको कृषि शाखा तथा अनुगमन संयन्त्रको भूमिकामाथि पनि प्रश्न उठेको छ।

डिलर तथा सहकारीले प्राप्त गरेको मलको विवरण, मौज्दात र वितरणको अवस्था नियमित रूपमा अनुगमन गर्ने जिम्मेवारी सम्बन्धित निकायको हो। तर किसानले मलका लागि भौँतारिनुपर्ने अवस्था कायमै रहेमा अनुगमन र वितरण प्रणाली प्रभावकारी छ कि छैन भन्ने प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हो।

परोपकार कृषि सहकारीका अध्यक्ष ब्रह्मा नारायण थारु तथा बजार व्यवस्थापन उपसमितिका संयोजक शिवगोबिन महराले किसानको आवश्यकतालाई प्राथमिकतामा राखेर मल वितरण गरिरहेको बताएका छन्।

अब जय गुरुदेव कृषि सहकारी, कृष्ण खाद्य तथा बीउ भण्डारलगायतका डिलरको वास्तविक मौज्दात, वितरण विवरण र किसानका गुनासोबारे सम्बन्धित निकायले छानबिन गरेर तथ्य सार्वजनिक गर्ने हो कि होइन, त्यो हेर्न बाँकी छ।

किसानका नाममा आउने अनुदानित मल किसानले नै सहज र पारदर्शी रूपमा पाउनु मुख्य विषय हो। एउटा सहकारीले उदाहरण प्रस्तुत गरिसकेको अवस्थामा अन्य डिलर तथा सहकारीले पनि किसानलाई सास्ती होइन, सहज सेवा दिनुपर्ने स्थानीयको माग छ।