सम्भावना धेरै, परिणाम कमजोर : कोल्हवी विकासमा नेतृत्व असफल भएको आरोप

कोल्हवी, बारा। बारा जिल्लाको पूर्वी क्षेत्रको प्रमुख व्यापारिक केन्द्रका रूपमा परिचित कोल्हवी नगरपालिका विकासका लागि आवश्यक अधिकांश आधार हुँदाहुँदै पनि अपेक्षित गति लिन नसकेको विषय स्थानीय तहमा फेरि बहसको केन्द्र बनेको छ। पूर्व–पश्चिम राजमार्गसँगको सहज पहुँच, उर्वर कृषि भूमि, बढ्दो व्यापारिक गतिविधि, युवा जनशक्ति तथा भौगोलिक अनुकूलता भए पनि शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, उद्योग, पूर्वाधार तथा रोजगारीका क्षेत्रमा उल्लेखनीय उपलब्धि हासिल हुन नसकेको भन्दै स्थानीयले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

नगर स्थापना भएको करिब डेढ दशक पुग्न लाग्दा पनि कोल्हवीले आफ्नो सम्भावनाअनुसार विकास गर्न नसकेको स्थानीयको भनाइ छ। विकासका योजना सार्वजनिक हुने गरे पनि त्यसको प्रभाव आम नागरिकको जीवनमा अपेक्षाअनुसार नदेखिएको उनीहरूको दाबी छ।

स्थानीयका अनुसार शिक्षा क्षेत्र अझै पनि सुधारको पर्खाइमा छ। अधिकांश सामुदायिक विद्यालयमा गुणस्तरीय शिक्षण, आधुनिक प्रयोगशाला, सूचना प्रविधिमा आधारित अध्ययन तथा प्राविधिक शिक्षाको पर्याप्त विस्तार हुन सकेको छैन। यसका कारण धेरै अभिभावक निजी विद्यालयतर्फ आकर्षित भइरहेका छन् भने उच्च शिक्षाका लागि विद्यार्थीहरू वीरगञ्ज, हेटौंडा र काठमाडौं जान बाध्य हुने अवस्था कायमै छ।

स्वास्थ्य सेवा पनि नागरिकको आवश्यकता अनुसार विस्तार हुन सकेको छैन। सामान्य उपचारका लागि स्वास्थ्य संस्था भए पनि विशेषज्ञ चिकित्सक, अत्याधुनिक उपकरण, पर्याप्त औषधि तथा प्रभावकारी आकस्मिक सेवाको अभावका कारण जटिल बिरामीलाई अन्य शहर जानुपर्ने बाध्यता रहेको स्थानीय बताउँछन्। मातृ तथा शिशु स्वास्थ्य, ज्येष्ठ नागरिक सेवा तथा मानसिक स्वास्थ्य सेवा अझै प्रभावकारी रूपमा विस्तार हुन बाँकी रहेको उनीहरूको भनाइ छ।

पूर्वाधार विकासमा केही उपलब्धि देखिए पनि त्यसको गुणस्तर र दीर्घकालीन प्रभावमाथि प्रश्न उठ्ने गरेको छ। धेरै सडक निर्माण भए पनि ढल व्यवस्थापन, नियमित मर्मत तथा गुणस्तरमा कमजोरी देखिएको स्थानीयको गुनासो छ। वर्षायाममा हिलो र हिउँदमा धुलोको समस्या धेरै क्षेत्रमा अझै समाधान हुन सकेको छैन। व्यवस्थित बसपार्क, सार्वजनिक पार्क, खेलमैदान, पुस्तकालय तथा हरियाली विस्तारजस्ता योजनाले पनि अपेक्षित प्राथमिकता नपाएको उनीहरू बताउँछन्।

कृषि नै नगरको मुख्य आर्थिक आधार भए पनि किसानले आधुनिक प्रविधि, सिँचाइ, कृषि बीमा, कोल्ड स्टोर, प्रशोधन उद्योग तथा व्यवस्थित बजारको पर्याप्त सुविधा पाउन नसकेको गुनासो छ। उद्योग तथा निजी लगानी आकर्षित गर्ने स्पष्ट योजना अभावका कारण युवाहरू रोजगारीको खोजीमा विदेश तथा अन्य शहरतर्फ पलायन भइरहेको स्थानीयको भनाइ छ।

यसैबीच, स्थानीय समाजसेवी रविन्द्र चौधरीले कोल्हवी विकासमा अपेक्षित उपलब्धि हासिल हुन नसक्नुको मुख्य कारण शिक्षा, कृषि लगायतका क्षेत्रमा बढ्दो राजनीतिक हस्तक्षेप रहेको आरोप लगाए।

“शिक्षामा राजनीति, कृषिमा राजनीति र विकासका हरेक क्षेत्रमा राजनीतिक स्वार्थ हाबी भएकै कारण कोल्हवीले आफ्नो सम्भावनाअनुसार विकास गर्न सकेको छैन,” चौधरीले भने।

उनले वर्तमान नेतृत्वको कार्यशैलीप्रति पनि असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै विकासका नाममा शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, पूर्वाधार तथा रोजगारी सिर्जनाजस्ता आधारभूत क्षेत्रमा नगर अझै पछाडि रहेको दाबी गरे। विकासलाई राजनीतिक प्रतिस्पर्धाको विषय बनाउनुको सट्टा दीर्घकालीन योजना, सुशासन र जनमुखी नीतिमा केन्द्रित हुनुपर्ने उनको भनाइ छ।

यस्तै, यही क्षेत्रमा लामो समयदेखि पत्रकारिता गर्दै आएका चर्चित पत्रकार अशेष ढुंगानाले पनि कोल्हवीको विकास अपेक्षाअनुसार हुन नसक्नुमा राजनीतिक संस्कृतिलाई मुख्य कारणका रूपमा औँल्याएका छन्।

उनका अनुसार कोल्हवी बारा जिल्लाकै सबैभन्दा बढी सम्भावना बोकेको नगरमध्ये एक हो। भौगोलिक अवस्था, व्यापारिक सम्भावना, कृषि उत्पादन, जनशक्ति तथा राजमार्गसँगको पहुँचका हिसाबले कोल्हवी जिल्लाकै अग्रणी बन्न सक्ने आधार भए पनि त्यसअनुसारको नेतृत्व विकास हुन नसकेको उनको भनाइ छ।

ढुंगानाले विशेषगरी जातीय आधारमा हुने राजनीतिक ध्रुवीकरणले दीर्घकालीन विकासमा असर पुगेको धारणा व्यक्त गरे। “कोल्हवी सम्भावनाले भरिएको ठाउँ हो। बारा जिल्लामै अग्रणी बन्न सक्ने आधार यहाँ छ। तर विकासका मुद्दाभन्दा जातीय र समूहगत राजनीतिक सोच हाबी हुँदा सक्षम र दूरदर्शी नेतृत्व स्थापित हुन सकेन। त्यसको असर आज विकासका अधिकांश क्षेत्रमा देखिएको छ,” उनले भने।

उनले विकासलाई चुनावी नाराभन्दा माथि उठाएर शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, उद्योग र पूर्वाधारलाई केन्द्रमा राखी दीर्घकालीन योजना बनाएर अघि बढ्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याए। नागरिकले पनि विकासका मुद्दालाई प्राथमिकतामा राखी सक्षम नेतृत्व चयन गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ।

स्थानीयका अनुसार बजेट वितरण, योजना छनोट, कार्यान्वयन तथा अनुगमन प्रक्रियामा पारदर्शिता र प्रभावकारिता बढाउन आवश्यक छ। जनप्रतिनिधि, कर्मचारी, निजी क्षेत्र, नागरिक समाज र आम नागरिकबीच विश्वास र सहकार्य बलियो हुन सके मात्र नगरको समग्र विकासले गति लिन सक्ने उनीहरूको विश्वास छ।

धार्मिक, सांस्कृतिक तथा कृषि पर्यटनको समेत राम्रो सम्भावना रहेको कोल्हवीमा ती क्षेत्रको व्यवस्थित विकास, लगानी प्रवर्द्धन र रोजगारी सिर्जनामा जोड दिनुपर्ने सरोकारवालाहरूको सुझाव छ।

स्थानीयको भनाइमा कोल्हवीसँग विकासका प्रशस्त सम्भावना अझै पनि जीवित छन्। तर त्यसका लागि राजनीतिक आग्रहभन्दा माथि उठेर सुशासन, पारदर्शिता, गुणस्तरीय शिक्षा, प्रभावकारी स्वास्थ्य सेवा, आधुनिक कृषि, उद्योग विस्तार र उत्तरदायी नेतृत्व आवश्यक रहेको उनीहरूको निष्कर्ष छ। विकास कुनै एक व्यक्ति वा संस्थाको जिम्मेवारी मात्र नभई सम्पूर्ण समुदायको साझा दायित्व भएकाले अब दोषारोपणभन्दा आत्मसमीक्षा, सुधार र परिणाममुखी कार्यशैली आवश्यक रहेको उनीहरूले बताएका छन्।