जीर्ण भवन, एउटै कोठामा दुई कक्षाको पढाइ, हाजिरी र उपस्थितिमा फरक: सिरसागढी आधारभूत विद्यालयको अनुगमनपछि शिक्षा व्यवस्थापनमाथि गम्भीर प्रश्न

कोल्हवी, बारा। कोल्हवी नगरपालिका–४ स्थित श्री सिरसागढी नेपाल आधारभूत विद्यालयको स्थलगत अनुगमनपछि सामुदायिक शिक्षाको वास्तविक अवस्था फेरि एकपटक सार्वजनिक भएको छ। जीर्ण भवन, घट्दो विद्यार्थी संख्या, एउटै कक्षाकोठामा दुई कक्षाको पठनपाठन, हाजिरी र वास्तविक उपस्थितिबीच देखिएको फरक तथा शिक्षा व्यवस्थापनका कमजोरीले कोल्हवी नगरपालिकाको शिक्षा शाखामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ।

अनुगमनका क्रममा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) कोल्हवी नगर सभापति थानेश्वर पहाडी सहित नगर समितिका पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको टोली विद्यालय पुगेको थियो। टोलीले विद्यालयको भौतिक अवस्था, विद्यार्थी उपस्थिति, कक्षाकोठा व्यवस्थापन र शैक्षिक वातावरणको निरीक्षण गरेको थियो।

स्थलगत अवलोकनमा विद्यालयको भवन अत्यन्त जीर्ण अवस्थामा रहेको पाइयो। वर्षौंदेखि मर्मत नहुँदा भवनका भित्तामा चर्को परेको, झ्याल–ढोका पुराना भइसकेका तथा पर्याप्त कक्षाकोठा अभाव रहेको देखिएको छ। भवन अभावकै कारण एउटै कक्षाकोठाभित्र दुई वटा कक्षाको पठनपाठन सञ्चालन गरिएको टोलीले जनाएको छ। एउटै कोठामा फरक–फरक तहका विद्यार्थीलाई एकैसाथ पढाउनुपर्दा शिक्षकलाई प्रभावकारी अध्यापन गर्न कठिन भएको र त्यसको प्रत्यक्ष असर विद्यार्थीको सिकाइमा परेको स्थानीय अभिभावकको भनाइ छ।

विद्यालयमा हाल करिब ३० देखि ३५ जना विद्यार्थी अध्ययनरत रहेको जानकारी दिइए पनि अनुगमनका क्रममा कक्षाकोठामा करिब १५ जना विद्यार्थी मात्र उपस्थित देखिएका थिए। विद्यालयको हाजिरी विवरण र वास्तविक उपस्थितिबीच फरक देखिएको भन्दै टोलीले यसको कारणबारे सम्बन्धित निकायले स्पष्ट पार्नुपर्ने माग गरेको छ। यद्यपि, हाजिरी व्यवस्थापनमा कुनै अनियमितता भएको हो वा अन्य कारणले विद्यार्थी अनुपस्थित भएका हुन् भन्ने विषयमा सम्बन्धित निकायबाट औपचारिक छानबिन आवश्यक रहेको टोलीको धारणा छ।

विद्यालयमा चार जना शिक्षक कार्यरत रहे पनि विद्यार्थी संख्या न्यून र शैक्षिक वातावरण कमजोर देखिएको टोलीले जनाएको छ। शिक्षक संख्या पर्याप्त देखिए पनि भवन अभाव, न्यून विद्यार्थी उपस्थिति र आवश्यक शैक्षिक पूर्वाधारको कमीले विद्यालयको गुणस्तरीय पठनपाठन प्रभावित भएको स्थानीयको भनाइ छ।

स्थानीय अभिभावकका अनुसार विद्यालयको अवस्था वर्षौंदेखि सुधार हुन सकेको छैन। शिक्षा क्षेत्रमा बजेट विनियोजन हुने, विद्यालय सुधारका योजना सार्वजनिक हुने र सामुदायिक विद्यालयलाई प्राथमिकता दिने प्रतिबद्धता दोहोरिने गरे पनि त्यसको प्रभाव सिरसागढी आधारभूत विद्यालयमा नदेखिएको उनीहरूको आरोप छ। यसै कारण धेरै अभिभावक आफ्ना बालबालिकालाई निजी विद्यालयमा पठाउन बाध्य भएको उनीहरू बताउँछन्।

अनुगमन टोलीले विद्यालयको अवस्थाबारे कोल्हवी नगरपालिकाका शिक्षा प्रमुखसँग पनि प्रतिक्रिया लिएको थियो। शिक्षा प्रमुखले आफू विद्यालय सुधारका लागि काम गर्न इच्छुक भए पनि राजनीतिक हस्तक्षेपका कारण प्रभावकारी रूपमा काम गर्न नसकिएको बताए। उनका अनुसार, “काम गर्न खोजेको हो, तर यहाँको सिस्टम पुराना दलका कार्यकर्ता भर्ती गर्ने थलो बनेको छ। शिक्षा क्षेत्रमा आवश्यक सुधार गर्न खोज्दा राजनीतिक दबाब आउने भएकाले धेरै काम अघि बढाउन कठिन भइरहेको छ।”

शिक्षा प्रमुखको यो अभिव्यक्तिले स्वयं शिक्षा प्रशासनभित्र राजनीतिक दबाब रहेको संकेत गरेको भन्दै स्थानीयले यसलाई गम्भीर रूपमा लिएका छन्। यदि शिक्षा शाखाले नै राजनीतिक हस्तक्षेपका कारण प्रभावकारी रूपमा काम गर्न नसक्ने अवस्था रहेको हो भने त्यसको प्रत्यक्ष असर सामुदायिक विद्यालय र विद्यार्थीमाथि परेको स्थानीयको भनाइ छ।

रास्वपा कोल्हवी नगर सभापति थानेश्वर पहाडीले सामुदायिक विद्यालयको वास्तविक अवस्था निकै चिन्ताजनक रहेको बताए। उनले शिक्षा क्षेत्रमा विनियोजित बजेटको प्रभाव विद्यालयमा किन नदेखिएको भन्ने विषयमा नगरपालिकाले जवाफ दिनुपर्ने बताए। पहाडीले विद्यालयको जीर्ण भवन तत्काल मर्मत वा पुनर्निर्माण गर्न, विद्यार्थी आकर्षित गर्ने प्रभावकारी योजना ल्याउन, नियमित अनुगमन गर्न तथा शिक्षा क्षेत्रलाई राजनीतिक प्रभावबाट मुक्त बनाउन माग गरे।

अनुगमन टोलीले विद्यालयमा देखिएका समस्या केवल एउटा विद्यालयको मात्र नभई कोल्हवी नगरपालिकाको समग्र शिक्षा व्यवस्थापनसँग जोडिएको विषय भएको निष्कर्ष निकालेको छ। टोलीका अनुसार विद्यालयको पूर्वाधार सुधार, पारदर्शी अनुगमन, विद्यार्थी उपस्थितिको वास्तविक अभिलेख, गुणस्तरीय पठनपाठन र शिक्षा प्रशासनको जवाफदेहिताबिना सामुदायिक विद्यालयप्रतिको जनविश्वास फर्काउन कठिन हुनेछ।

सिरसागढी आधारभूत विद्यालयको अहिलेको अवस्था सामुदायिक शिक्षाको वास्तविक चित्र बनेको स्थानीयको भनाइ छ। उनीहरूले तत्काल भवन निर्माण, पर्याप्त शैक्षिक सामग्रीको व्यवस्था, नियमित अनुगमन र विद्यार्थीमैत्री वातावरण सिर्जना गर्न कोल्हवी नगरपालिका, शिक्षा शाखा तथा सम्बन्धित निकायसँग माग गरेका छन्।

अब स्थानीयको प्रश्न स्पष्ट छ—शिक्षामा हरेक वर्ष करोडौँ रुपैयाँ बजेट खर्च हुने दाबी गरिन्छ भने जीर्ण भवनमा एउटै कोठाभित्र दुई कक्षाको पढाइ किन? ३०–३५ विद्यार्थी भएको विद्यालयमा अनुगमनका बेला करिब १५ जना मात्र किन उपस्थित थिए? यदि शिक्षा प्रमुखले भनेझैँ राजनीतिक दबाबकै कारण शिक्षा सुधार रोकिएको हो भने त्यसको जिम्मेवारी कसले लिने? यी प्रश्नको तथ्यपरक र स्पष्ट जवाफ अब कोल्हवी नगरपालिकाको नेतृत्वले दिनुपर्ने माग स्थानीयवासी तथा सरोकारवालाले गरेका छन्।